Ekspertyza dotycząca tworzenia polityki, programów i działań dotyczących klastrów w Polsce obejmuje badania przeprowadzone przez Instytut Gospodarki WSIiZ na zlecenie Urzędu Miasta Rzeszowa. Ekspertyza została opracowana w ramach projektu „ClusterCOOP – Wspieranie efektywnej współpracy transnarodowej pomiędzy klastrami w krajach Europy Środkowej” realizowanego we współpracy międzynarodowej, gdzie jednym z partnerów jest Urząd Miasta Rzeszowa.

Głównym celem opracowanej ekspertyzy było dokonanie przeglądu aktualnych dokumentów dotyczących polityki klastrowej opracowanych na poziomie krajowym i regionalnym (ze szczególnym uwzględnieniem regionu Polski południowo-wschodniej) oraz zebranie danych jakościowych od kluczowych ekspertów zaangażowanych w proces tworzenia regionalnej polityki klastrowej, w ocenę działalności klastrów, a także od samych członków klastrów. Odpowiedzi ekspertów z tej dziedziny są szczególnie wartościowe.

Najważniejsze wnioski

• Analiza dokumentów wykazała, iż brak jest spójnej definicji klastra i clusteringu w poszczególnych dokumentach. Niektóre z nich nawet nie usiłują zdefiniować, co należy rozumieć przez omawiane pojęcia, zakładając, że terminy te są "powszechnie znane".
• Przeprowadzone badanie wykazało między innymi, że regionalna polityka klastrowa i programy finansowania powinny być dostosowane do sektora dominującego na danym obszarze lub sektorów, w których drzemie duży potencjał i które jednocześnie wyróżniają dany region w stosunku do pozostałych.
• Badanie ujawniło różne sposoby finansowania struktur klastrowych, takich jak fundusze wewnętrzne przedsiębiorstw współpracujących w ramach klastra, oraz źródła zewnętrzne (najczęściej pochodzące z Unii Europejskiej). Wielokrotnie była mowa, że dzięki pojawieniu się w ostatnim czasie możliwości finansowania i udzielonemu wsparciu ze środków publicznych klastry wzmocniły swoją pozycję, wzrosło ich znaczenia i poszerzyły się strefy wpływów.
• Wspieranie inicjatyw klastrowych to najczęściej formułowany strategiczny cel polityki opartej o klastry. Doświadczenia innych krajów pokazują, że wspieranie wybranych sektorów, tworzenie wyróżnika jakości tam gdzie z punktu widzenia analizy gospodarki potencjał endogeniczny i możliwości gospodarki są największe, a nie najmniejsze. Potwierdza to opinia jednego z ekspertów:

„Ratowanie wszystkiego, tworzenie „średniaków” nie jest najlepszą polityką rozwoju danego regionu, ale wybór tych ścieżek rozwoju, które dadzą największe efekty. Potwierdzenie to znajduje nie tylko w doświadczeniach innych krajów, jak Finlandia czy Norwegia, ale także w teoriach ekonomicznych, według których jeśli zauważamy u siebie czy u innych większy potencjał w jakiejś dziedzinie, to właśnie przede wszystkim ten element powinniśmy rozwijać, a nie dążyć do „średniego” we wszystkim”.

• Podstawową barierą w rozwoju klastrów na terenie Polski jest zauważalny brak chęci podmiotów do współpracy. Wynika to często z obaw natury ekonomicznej, co jest pewnym zaprzeczeniem doświadczeń ze świata, który potwierdza, że wspólny potencjał ekonomiczny pozwala na „więcej”. Może tę sytuację zmienić i być jednocześnie czynnikiem rozwoju klastrów, zmiana postawy, przekonanie jeszcze wielu przedsiębiorców, że w strukturze klastrów mogą odnieść większe korzyści – „w jedności siła”.
• Siła klastrów leży w sile firm, które są w tych strukturach, a także w sile i potencjale wiodących jednostek naukowych. Niewielkie środki w nauce na badania naukowe skutkować będą niewielkimi rezultatami w tej dziedzinie. Klaster w pewnym stopniu przeciwdziała temu, skupiając w swoim gronie inne podmioty, które są w stanie sfinansować określone badania, efekty synergii potencjału są o wiele większe niż pojedynczo każdego podmiotu z osobna.
• Polityka klastrowa jest ważnym instrumentem, który wpływa na regionalny wzrost gospodarczy i potencjał ekonomiczny regionu. Wśród opinii większości badanych dominuje pogląd, że przyszłość gospodarki leży w symbiozie przemysłowej czy parkach przemysłowych, czyli związku synergicznym, czego przykładem jest właśnie klaster.

Osoby zainteresowane zapoznaniem się z całym raportem prosimy o kontakt z Instytutem Gospodarki.